اژدها وارد میشود

دیشب به توصیهی دوستی فیلم "اژدها وارد میشود" ساخته ی مانی حقیقی را دیدم. برخلاف تصورم (که با فیلمی آوانگارد و اما بد، یا نهچندان خوب مواجه خواهم بود) فیلم را دوست داشتم و به نظرم فیلم خوبی بود، به رغم این که، در گرهگشایی اصلی موفق نبود و جواب معمای اصلی مبهم باقی میماند. اینها را نمیخواهم اینجا باز کنم و احیاناً با فیلمنامه کلنجار بروم، یا اصلاً قصد نقد فیلم را داشته باشم. فقط میخواهم از این طریق دوستان علاقهمند، به خصوص اهل ادبیات را، دعوت کنم به دیدن این فیلم. چون کمتر هم دربارهاش شنیدهام و چیزی هم راستش نخواندهام (چون به هر حال به سایتها و مجلههای سینمایی معمولاً کاری ندارم).

دربارهی این فیلم خیلی کم حرف زدهاند. دستکم نه آنقدر که دربارهی مثلاً "ابد و بک روز"، که البته فیلم بسیار خوبی است و هر چه هم دربارهاش حرف بزنند، حقاش است. از جنبههای جالب فیلم "اژدها وارد میشود" میتوانم به ترکیب نوعها (ژانرها) در فیلم اشاره کنم و آمیختن شیوههای مستند و داستانی (برای باورپذیری موضوع و ماجرای غریب فیلم)، و همینطور بردن ماجرای جنایی فیلم به فضایی بدوی و غریب و غیرشهری، یعنی قشم با نشانههای غریب طبیعی و فرهنگیاش. بازیها، فیلمبرداری، موسیقی خوب و خوب پیشبردن ماجرا (منهای آن چه ابتدا گفتم) از محسنات دیگر فیلم است.

اما مهمترین وجه فیلم و تازهگیاش برای من همان استفاده از فضای بومی و غریب قشم است و آوردن گوشههای هر چند کوچکی از فرهنگ غریب مردمان بومیاش به داستانی جنایی. میدانم که داستانهای جنایی اغلب (و به خوص در اولینهاشان) سراغ باورهای جادویی و غریب میرفتهاند و در اوایل همیشه هم برای رد افکار خرافی و جادویی (مثلاً همان "سگ باسکرویل" کنان دویل). یعنی این دو انگار همیشه و به خاطر همان تضادشان، با هم رابطهی تنگاتنگی داشتهاند در داستانهای جنایی. اما به هر حال کار مانی حقیقی بیشتر توجه به این فرهنگهای بدوی و تاثیرشان بر زندهگی آدمهاست، تا نفی و طردشان. بیرونبردن داستان از فضای صرف شهری و مقابل قراردادن دو فرهنگ شهری و بدوی، و همین طور خرد پلیسی در مقابل نوعی کشف و شهود، از جنبههای جالب و متفاوت فیلم مانی حقیقی است (این دو وجه به خصوص در تقابل صدابرداریهای مامور امنیتی، با صدابرداریهای شخصیت هنرمند و احساسی فیلم، کاملاً آشکار است و خوب هم در فیلم جا افتاده، بی این که به نظر تصنعی بیاید).

به نظرم مانی حقیقی خیلی خوب به سراغ جنبههایی از هویت جمعی ما (که معمولاً بهشان بیتوجهایم) رفته، و از عناصر متفاوت طبیعی و فرهنگی آن هم برای ایجاد غرابت و نوعی اگزوتیسم استفاده کرده و هم برای گفتن حرفش. این کاری است که در داستاننویسی ما هم شده، اما نه چندان زیاد (مثلاً در داستانهای گلشیری)، و میتواند یکی از مسیرهای درست باشد هم برای شناختن خودمان، و هم برای جذابتر کردن داستانهامان. امیدوارم سینماگران دیگر هم به فیلم حقیقی بیشتر توجه کنند؛ گرچه احتمالاً آن چه بیشتر آنها را مجذوب و دنبالهرو میکند، فیلمهای پر فروش است و نه فیلمهای آوانگارد (اگر که به تسامح و به نسبت سینمای فعلی ایران، این کلمه را برای فیلم حقیقی بپذیریم).

29 خرداد 95

حسین سناپور...